70 Tổng các xét nghiệm

Xét nghiệm Cortisol – điều trị các bệnh tuyến thượng thận

Xét nghiệm Cortisol là một trong những xét nghiệm giúp đánh giá được các hoạt động của tuyến thượng thận. Xét nghiệm là một trong số các chỉ số giúp nhận biết nồng độ Cortisol thay đổi như thế nào, làm ảnh hưởng tới sự các phát triển của tuyến yên, tuyến thượng thận ra sao. Nếu không hiểu rõ các chỉ số này có thể bạn sẽ không nắm bắt được tình hình sức khỏe hiện tại ra sao. Vì vậy, hãy cùng hoibacsi tham khảo bài viết dưới đây để biết thêm các thông tin chi tiết của xét nghiệm nhé!

Định nghĩa xét nghiệm Cortisol

Cortisol là một loại hormone thượng thận loại corticoid chuyển hoá đường (glucocorticoid) sinh ra từ vỏ thượng thận. Nó được sản xuất ra nhờ vào sự kích thích của hormone ACTH (hormon hướng vỏ thượng thận được sản xuất bởi tuyến yên). Nó là hormone cortisol vô cùng quan trọng và được xem là hormone chống stress giúp làm tăng huyết áp, tăng đường huyết, có tác động tăng cường miễn dịch (chống viêm), chống dị ứng.

Xét nghiệm Cortisol là xét nghiệm máu cung cấp các thông tin liên quan tới chức năng của vỏ thượng thận, thay đổi của nồng độ Cortisol theo giờ cao hay thấp. Nếu gặp căng thẳng, stress thì nồng độ cortisol trong máu tăng lên, thông qua cơ chế điều hòa ngược (-) (nagative feedback) để kích thích tuyến yên giảm sản xuất ACTH. Do đó, Xét nghiệm Cortisol là một trong những xét nghiệm rất cần thiết.

Một số công dụng của Cortisol

  • Giúp cơ thể sử dụng đường (glucose) và chất béo để tạo thành năng lượng
  • Dùng làm  thuốc để điều trị một số bệnh dị ứng , sốc phản vệ và chống viêm cũng như dùng làm chất thay thế bổ sung trong các chứng thiếu hụt cortisol bẩm sinh
  • Cortisol giúp kiểm soát quá trình giáng hóa hydrat-cacbon, chất béo và trao đổi protein và là chất kháng viêm với tác dụng
  • Trong trường hợp gặp nguy hiểm, cortisol sẽ ngăn chặn bất kỳ chức năng không cần thiết hoặc gây bất lợi cho việc đối phó với nguy hiểm
  • Sản sinh cortisol cũng ức chế quá trình tăng trưởng, tiêu hóa và hoạt động hệ thống sinh sản và làm thay đổi phản ứng của hệ miễn dịch

Khi nào cần đi xét nghiệm Cortisol

Thông qua định nghĩa và một số công dụng của Cortisol thì chắc hẳn bạn cũng hiểu được giá trị mà nồng độ này mang lại cho cơ thể lớn như thế nào. Vì vậy, để hiểu được sức khỏe của chính bản thân mình, cách để cải thiện chế độ ăn uống để có một sức khỏe tốt thì bạn có thể tham khảo một số ý kiến sau đây:

  • Khi bạn muốn đánh giá hoạt động của tuyến thượng thận, thì nên thực hiện xét nghiệm vì nó được thực hiện bằng cách đo trực tiếp nồng độ cortisol huyết tương
  • Khi bạn thấy có một số dấu hiệu của tăng chức năng thượng thận. Ví dụ: những người mắc hội chứng Cushing thường có nồng độ cortisol huyết tương cao nhất vào buổi sáng và không có biểu hiện giảm về cuối ngày
  • Một số bệnh nhân bị trầm cảm có tăng phản ứng của trục dưới đồi tuyến yên-thượng thận, tương tự như hội chứng Cushing

Chuẩn bị trước khi xét nghiệm

Trước khi đi xét nghiệm, bạn nên tìm hiểu một số điều cần thiết liên quan tới xét nghiệm cũng như các loại thuốc đang dùng có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.

  • Mang thai có thể khiến nồng độ cortisol tăng
  • Căng thẳng về thể chất và tinh thần có thể khiến tăng nồng độ cortisol giảm
  • Chiếu chụp bằng các tia phóng xạ gần đây có thể ảnh hưởng kết quả xét nghiệm
  • Bạn nên tìm hiểu và chọn các cơ sở y tế uy tín đảm bảo chất lượng và được mọi người tin tưởng để có một kết quả xét nghiệm chính xác nhất
  • Nên tìm hiểu về các chỉ số của xét nghiệm trước, khi đọc kết quả xét nghiệm có chỗ nào không hiểu thì hỏi và nghe bác sĩ tư vấn luôn để có biện pháp điều trị sớm
  • Không được chủ quan, coi thường khi phát hiện ra bệnh, cũng không nên lo lắng quá

Ngoài ra, có một số loại thuốc có thể ảnh hưởng tới kết quả xét nghiệm như:

  • Các loại thuốc có thể làm tăng nồng độ cortisol huyết thanh: amphetamines, cortisone, estrogen, thuốc tránh thai, và spironolactone,..
  • Các loại thuốc có thể làm giảm nồng độ cortisol huyết thanh: aminoglutethimide, androgen, betamethasone, danazol, levodopa,..

Quy trình xét nghiệm

Xét nghiệm được tiến hành qua một số bước sau:

Quy trình xét nghiệm máu

+ Bước 1: Lấy máu xét nghiệm

  • Quấn một dải băng quanh tay để ngưng máu lưu thông
  • Sát trùng chỗ tiêm bằng cồn
  • Tiêm kim vào tĩnh mạch, Có thể tiêm nhiều hơn 1 lần đối với những người khó lấy máu hoặc khi tiêm lần đầu không lấy được máu
  • Gắn một cái ống để máu chảy ra
  • Tháo dải băng quanh tay sau khi lấy đủ máu
  • Thoa miếng gạc băng hay bông gòn lên chỗ vừa tiêm
  • Dán băng cá nhân lên chỗ vừa tiêm

Sau đó, mang uống nhỏ đi xét nghiệm. Nếu chưa xét nghiệm ngay thì sẽ được bảo quản ở tủ đông để tránh xảy ra phản ứng môi trường không mong muốn và nên mang đi xét nghiệm càng sớm càng tốt để có kết quả chính xác nhất

+ Bước 2: Tiến hành xét nghiệm

  • Lấy ống xét nghiệm để đưa tới phòng làm tiến hành xét nghiệm
  • Với sự giúp đỡ, hỗ trợ từ các trang thiết bị máy móc, kỹ thuật hiện đại thì việc xét nghiệm lấy kết quả trở nên dễ dàng hơn
  • Xét nghiệm sẽ giúp nhận biết được sự tăng, giảm của nồng độ Cortisol trong máu thay đổi như thế nào và nó có ảnh hưởng nhiều tới sức khỏe hay không

+ Bước 3: Phân tích kết quả xét nghiệm

Kết quả bình thường

Xét nghiệm máu:

  • Người lớn/Người cao tuổi:

+ 8h sáng: 5-23 mcg/dL hoặc 138-635 nmoVL (đơn vị SI)

+ 4h chiều: 3-13 mcg/dL hoặc 83-359 nmol/L (đơn vị SI)

  • Trẻ em từ 1 – 16 tuổi: 8h sáng: 3-21 mcg/dL; 4h chiều: 3-10 mcg/dL
  • Trẻ sơ sinh: 1-24 mcg/dL

Xét nghiệm nước tiểu 24h:

  • Người lớn/người cao tuổi: <100 mcg/24h hoặc <276 nmol/ngày.
  • Tuổi vị thành niên: 5-55 mcg/24h.
  • Trẻ em: 2-27 mcg/24h.

Kết quả bất thường

Nồng độ cortisol cao:

  • Hội chứng Cushing
  • U tuyến thượng thận hoặc ung thư
  • Khối u sản sinh ACTH ngoài tử cung
  • Cường tuyến thượng thận
  • Béo phì
  • Căng thẳng

Nồng độ cortisol thấp:

  • Tăng sản thượng thận bẩm sinh
  • Bệnh Addison
  • Suy tuyến yên
  • Giảm hoạt động tuyến giáp
  • Bệnh gan

+ Bước 4: Từ kết quả phân tích đưa ra phương án điều trị thích hợp

Thông qua kết quả xét nghiệm vừa nhận được thì bác sĩ sẽ đưa cho bạn những phân tích chi tiết, cụ thể nhất,những lời khuyên và biện pháp chữa trị hiệu quả (nếu mắc bệnh).

Tùy từng bệnh nhân mà bác sĩ sẽ có những lời khuyên riêng và những đơn thuốc khác nhau. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất, yếu tố quyết định tới tình trạng bệnh của người đó là: sự kiên nhẫn, kiên trì và phối hợp đúng với quá trình trị liệu của bác sĩ.

Quy trình xét nghiệm nước tiểu

+ Bác sĩ sẽ chỉ định bạn lấy nhiều mẫu nước tiểu trong vòng 24 giờ sau khi bỏ đi mẫu nước tiểu đầu tiên

+ Lấy tất cả các mẫu nước tiểu trong vòng 24 giờ tiếp theo và đem xét nghiệm

+ Lưu ý khi lấy nước tiểu:

  • Lưu ý rằng không phải mẫu nào cũng sẽ được xét nghiệm
  • Bạn cần lấy mẫu xét nghiệm trước đại tiện khi để nước tiểu không bị phân lây nhiễm
  • Không được bỏ giấy vệ sinh vào trong vật chứa các mẫu đã thu thập
  • Khuyến khích uống nước trong vòng 24 giờ trừ khi việc này là chống chỉ định do yêu cầu về y tế
  • Bác sĩ chỉ định bạn lấy mẫu lần cuối gần với giờ thứ 24 nhất
  • Cho tất cả những mẫu nước tiểu vào hộp chứa bằng nhựa, giữ lạnh trong đá và sử dụng chất bảo quản

Ý nghĩa kết quả xét nghiệm

Các yếu tố làm thay đổi kết quả xét nghiệm

  • Nồng độ cortisol máu và niệu có thể thay đổi khi gắng sức, khi ngủ và trong tình trạng stress
  • Mẫu bệnh phẩm bị vỡ hồng cầu có thể làm thay đổi kết quả XN
  • Bệnh nhân nghiện rượu, trầm cảm, rối loạn ăn, có hội chứng buồng trứng đa nang, hay đang bị một bệnh lý cấp tính có thể có nồng độ cortisol niệu tăng cao bất thường

Lợi ích của xét nghiệm định lượng cortisol

  • Xét nghiệm hữu ích để chẩn đoán hội chứng Cushing
  • Xét nghiệm hữu ích để chẩn đoán suy thượng thận
  • Xét nghiệm giúp tách biệt giữa suy thượng thận tiên phát và suy thượng thận thứ phát
  • Định lượng cortisol niệu cũng là một XN hữu ích để đánh giá hiệu quả điều trị các bệnh lý tuyến thượng thận

Các nguyên nhân gây tăng, giảm nồng độ cortisol

Tăng nồng độ trong máu

  • U biểu mô tuyến (adenoma) thượng thận
  • Bỏng
  • Bệnh Cushing
  • Sản giật
  • Các khối u sản xuất ACTH lạc chỗ
  • Gắng sức
  • Cường chức năng tuyến yên
  • Tăng huyết áp
  • Bệnh nhiễm trùng
  • Béo phì
  • Viêm tụy (cấp)
  • Có thai
  • Shock, tình trạng stress
  •  Phẫu thuật

Giảm nồng độ trong máu

  • Bệnh Addison
  • Suy thượng thận
  • Hạ đường huyết
  • Suy chức năng tuyến giáp
  • Bệnh gan
  • Hoại tử tuyến yên sau đẻ

Tăng nồng độ trong nước tiểu

  • Hội chứng Cushing
  • Cường giáp
  • Ung thư phổi
  • Khối u tuyến yên
  • Có thai
  • Tình trạng stress

Giảm nồng độ trong nước tiểu

  • Bệnh Addison
  • Suy chức năng tuyến yên
  • Suy giáp
  • Rối loạn chức năng cầu thận

Lưu ý khi đi xét nghiệm

  • Bạn nên nói rõ về tình trạng sức khỏe hiện tại như các bệnh đang mắc phải hay một số loại thuốc bạn đang dùng cho bác sĩ biết để tránh một số trường hợp dị ứng hoặc tương tác thuốc không mong muốn.
  • Bạn nên mang đầy đủ các giấy tờ liên quan đến bệnh tình (nếu có) và các giấy tờ liên quan để chuẩn bị khi làm một số thủ tục như thẻ bảo hiểm y tế,  chứng minh thư…
  • Nếu có thắc mắc gì nên hỏi trực tiếp bác sĩ để được tư vấn
*Nội dung bình luận không được để trống và phải có ý nghĩa và không quá ngắn dưới 30 ký tự.

Bạn hãy xem lại nội dung câu hỏi trước khi gửi. Vui lòng sử dụng tiếng Việt có dấu. Nội dung dài hơn 30 ký tự. Các thông tin về triệu chứng, thời gian phát bệnh, quá trình khám chữa trước đây (nếu có)... sẽ rất hữu ích cho bác sĩ.

Tiếp theo, vui lòng cung cấp thêm thông tin về bệnh nhân để bác sĩ có thể tư vấn cụ thểnhất.

Bạn vẫn có thể sửa lại nội dung câu hỏi trong vòng 1 giờ kể từ thời điểm gửi đi.

Bạn phải đăng kí là thành viên của hỏi bác sĩ.

*Họ tên không được để trống.
*Email không được để trống.
*Số điện thoại không được để trống.
*Điạ chỉ không được để trống.