Thứ 5, Ngày 19 tháng 07 năm 2018, 14:21
Thứ 6, Ngày 29/11/2013, 06:21 GMT +07:00

Rối loạn TIC

29/11/2013 06:21 120

Tic là những động tác không hữu ý, xảy ra nhanh, định hình, không nhịp điệu hoặc sự phát âm xuất hiện đột ngột không có mục đích rõ ràng.Tuy không gây ra các tổn hại thực thể nhưng nó sẽ gây ra những rối nhiễu tâm lý hay mặc cảm cho bệnh nhân.

Định nghĩa: Tic là một vận động hay phát âm không chủ ý, nhanh, tái diễn, không có nhịp và thường liên quan đến một nhóm cơ nhất định. Tic xuất hiện đột ngột và không có mục đích rõ ràng. Các tic thường không thể kìm nén được nhưng nói chung cũng có thể làm mất đi tạm thời trong thời gian vài phút đến vài giờ (do chủ ý hay do đãng trí)
 
Chẩn đoán
 
Tic được chia thành 2 loại khác nhau là tic đơn giản và tic phức tạp
 
- Tic đơn giản: Tic vận động đơn giản là những động tác nhanh, định hình do những nhóm cơ có cùng một chức năng tham gia, là những động tác không có nghĩa rõ rệt, chưa hoàn chỉnh, ví dụ: nháy mắt, lắc đầu, nhún vai, nhếch mép, nâng cánh mũi, cử động các ngón tay…. Tic âm thanh đơn giản là sự phát ra những âm thanh nhanh và vô nghĩa như: hắng giọng, ho khạc, khụt khịt, lầm bầm, tiếng kêu, tiếng rít ….
 
- Tic phức tạp: Tic vận động phức tạp là những động tác diễn ra đồng thời trong một chuỗi hành vi, dường như có mục đích và kéo dài lâu hơn so với tic đơn giản, ví dụ: vuốt tóc, cắn, đánh, nhảy, sờ, nhại động tác của người khác…. Tic âm thanh phức tạp là sự phát ra những âm, những từ không lưu loát và khác thường về nhịp điệu, những lời nói bị tắc nghẽn, những câu nói bật ra định hình không phù hợp với hoàn cảnh, nói tục không chủ ý, lặp lời bản thân hoặc nhại lời người khác.
Rối loạn TIC
 
 
Theo sách phân loại ICD – 10, Tic được chia làm 3 thể chính
 
- Tic nhất thời: Có một hay nhiều tic vận động hoặc âm thanh (không có cả 2 loại tic đồng thời), có tích hàng ngày, kéo dài trên 4 tuần nhưng không quá 12 tháng.
- Tic vận động hoặc âm thanh mạn tính: Có một hay nhiều tic vận động hoặc âm thanh (không có cả 2 loại tic đồng thời), tích có hầu như hàng ngày, kéo dài trên 1 năm, trong thời gian đó không có 3 tháng liên tục nào là không bị tích.
- Hội chứng Tourette : Có nhiều loại tic vận động kết hợp với tic âm thanh cùng tồn tại trong một khoảng thời gian mặc dù không nhất thiết phải luôn xảy ra đồng thời, tình trạng tic xảy ra nhiều lần trong ngày (thường thành cơn), có hầu như hàng ngày, kéo dài trên 1 năm, trong thời gian đó không có 3 tháng liên tục nào là không bị tích.
 
 
Ngoài những tiêu chuẩn riêng đã nêu cho mỗi thể, cả 3 thể đều phải đáp ứng với những tiêu chuẩn chung là:
 
Tic khởi phát trước 18 tuổi, trước đó không sử dụng các thuốc an thần kinh, không có bệnh thuộc hệ thần kinh trung ương (ví dụ như múa vờn, Huntington, di chứng viêm não ….), Tic gây ảnh hưởng tới học tập, nghề nghiệp và hoạt động của bệnh nhân.
Tic thường mất đi lúc ngủ, giảm đi khi tập trung chú ý vào một hoạt động hứng thú. Tic thường bị tăng lên khi bệnh nhân có sang chấn tâm lý, cơ thể mệt mỏi. Tic nhất thời chịu tác động tâm lý rõ hơn so với tic mạn tính và hội chứng Tourette.
 
Tic thường xuất hiện đột ngột, nhanh, trong thời gian ngắn và giới hạn của vận động ở một nhóm cơ, không có tổn thương thần kinh, thường lặp đi, lặp lại, tái diễn, có thể dễ gây tái hiện hoặc làm mất đi một cách chủ ý, không có nhịp, không có mục đích
 
Chẩn đoán thể bệnh:
-    Tic nhất thời: kéo dài không quá 12 tháng
-    Tic vận động hay tic âm thanh mạn tính: Kéo dài trên 12 tháng
-    Thể kết hợp tic vận động và tic âm thanh (Hội chứng Gilles de la Tourette): Kéo dài trên 12 tháng
 
Chẩn đoán phân biệt với động kinh:
- Xuất hiện bất kể lúc nào
- Không thể làm xuất hiện hoặc làm mất đi một cách chủ ý
- Thường có rối loạn ý thức
- Điện não đồ có các hình ảnh thể hiện sự phóng lực đồng thì của các neuron thần kinh
 
 
Đánh giá lâm sàng cần được tiến hành theo những mục sau
 
- Vị trí giải phẫu, số lượng tic, tần số, cường độ, tính phức tạp, mức độ gây ảnh hưởng.
- Khởi phát: lứa tuổi, đặc điểm, liên quan tới sang chấn tâm lý.
- Tiến triển: xu hướng tăng lên hay giảm dần, tic xuất hiện dần theo hướng từ đầu xuống chân, tăng tính phức tạp, thời gian kéo dài của bệnh, yếu tố làm tăng hoặc giảm tic.
- Biểu hiện rối loạn tâm lý liên quan: cảm giác khẩn thiết hoặc khó chịu trước khi bị tic.
- Tic gây ảnh hưởng tới lòng tự tin, hoạt động gia đình, thích ứng xã hội, học tập, nghề nghiệp, nguy cơ tự gây thương tích cơ thể.
 
Triệu chứng ám ảnh và hành vi nghi thức ám ảnh có thể kèm theo với tic, nhất là trong hội chứng Tourette.
- Tiền sử sản khoa, quá trình phát triển, bệnh đã mắc
- Những rối loạn về cảm xúc, hành vi, chú ý.
- Quan hệ với gia đình và bạn bè.
- Các sự kiện cuộc sống có liên quan với khởi phát và làm tic trầm trọng thêm.
- Tiền sử trong gia đình có người bị rối loạn cảm xúc, rối loạn hành vi hay có tình trạng tic.
- Tình hình học tập.
- Khám nội khoa và thần kinh: hầu hết bệnh nhân đều bình thường, nhưng một số có dấu hiệu thần kinh nhẹ không khu trú.
- Đánh giá khả năng đáp ứng với điều trị
Lưu chẩn đoán tic chủ yếu dựa vào lâm sàng mà không có phương pháp cận lâm sàng đặc hiệu. Điện não đồ ở khoảng 50% bệnh nhân có những thay đổi bất thường không đặc hiệu; làm test tâm lý ở 80% bệnh nhân có lo âu, k tự ti, thoái lùi.
 
Điều trị
 
Liệu pháp hoá dược
 
Áp dụng cho bệnh nhân tic mạn tính và hội chứng Tourette.
Haloperidol (viên 1,5mg): liều sử dụng ban đầu 0,02mg/kg/ngày, sau đó tăng dần đến 0,05mg/kg/ngày. Nếu xuất hiện tác dụng phụ của thuốc như ngủ nhiều, rối loạn trương lực cơ…. thì phải giảm liều và dùng thêm Artan (Borakin). Điều trị bằng haloperidol cho kết quả tốt ở 70 – 80% bệnh nhân.
Clonidin (Catapresan, viên 0,15mg): đây là thuốc chọn lựa thứu hai nếu điều trị bằng haloperidol không hiệu quả. Liều ban đầu là 3mcg/kg, sau đó tăng dần đến 0,025 – 0,05mg/ngày. Khoảng 20 – 35% bệnh nhân hết triệu chứng tic sau 8 – 12 tuần điều trị. Lưu thuốc gây ra những tác dụng phụ như khô miệng, hạ huyết áp (gặp 20%). Thuốc này có tác dụng điều trị tốt đối với tic động hơn là đối với tic âm thanh.
 
Liệu pháp tâm lý
 
Áp dụng cho tất cả bệnh nhân.
Sử dụng liệu pháp hành vi mang lại kết quả tốt, đặc biệt đối với tic nhất thời. Liệu pháp này bao gồm: bệnh nhân lập bảng theo dõi tần số tic hàng ngày, đánh dấu những ngày không bị tic, gia đình tránh nhắc đến các rối loạn của trẻ, không phê phán. Tổ chức những hoạt động thu hút sự tập trung chú ý và lôi cuốn trẻ tham gia vào, động viên khen thưởng khi trẻ ít bị tic (phương pháp tăng cường củng cố dương tính).
Bên cạnh đó dựa vào cơ sở phối hợp hai quá trình: bất động các vận động và vận động các bất động của nguyên tắc điều trị tâm vận động, đưa ra kỹ thuật: trẻ được hướng dẫn thực hiện các bài tập trước gương, làm các động tác ở những phần cơ thể không bị tic kết hợp với bài tập giãn cơ.
Dựa vào thuyết điều kiện hoá cho bệnh nhân thực hiện bài tập sự chủ động làm các động tác tic 30 phút mỗi ngày trong 3 tuần liền.
 
Các phương pháp điều trị hỗ trợ
 
Tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí, nâng đỡ tâm lý người bệnh kết hợp với hướng dẫn gia đình. Điều trị các rối loạn lo âu, trầm cảm, ám ảnh hoặc tăng động nếu có kèm theo với tic.
 
Tiêu chuẩn ra viện và theo dõi điều trị
 
Thông thường bệnh nhân tic được điều trị ngoại trú và chỉ vào viện khi bị tic mạn tính nhiều loại hoặc hội chứng Tourette. Bệnh nhân được ra viện khi các triệu chứng tic đã thuyên giảm và không gây ảnh hưởng nặng nề đối với các hoạt động học tập, sinh hoạt hàng ngày.
Bệnh nhân được theo dõi điều trị ngoại trú và thăm khám định kỳ.
 
Nguyên tắc điều trị:
-    Tư vấn cho gia đình hiểu rõ về tic, không quá lo sợ, có thái độ đúng mực với bệnh nhân
-    Tìm hiểu tâm lý của bệnh nhân, giải quyết các vấn đề về hành vi và nhận thức , tạo cho người bệnh có cuộc sống tâm lý thoải mái
-    Tập thư giãn.
 
Nguồn: tamlytreem.com